Znak towarowy – co to jest i czym różni się od marki?

Masz nazwę wpisaną do CEIDG, domenę i gotowe logo? To nadal nie znaczy, że masz zarejestrowany znak towarowy. Te pojęcia często wrzuca się do jednego worka z „marką”, choć każde pełni inną funkcję.

Najprościej tłumaczę to tak: marka to cały obraz firmy w głowie klienta. Znak towarowy to konkretne oznaczenie, które może otrzymać prawną ochronę.

Znak towarowy – co to jest?

Zgodnie z art. 120 ustawy Prawo własności przemysłowej znakiem towarowym może być każde oznaczenie, które spełnia dwa warunki. Po pierwsze, pozwala odróżnić towary lub usługi jednej firmy od oferty innych firm; po drugie, da się przedstawić w rejestrze jasno i precyzyjnie.

Zdolność odróżniająca oznacza, że odbiorca może rozpoznać, od kogo pochodzi produkt albo usługa. Co ważne, gdy ustawa mówi o „towarach”, ma na myśli także usługi. 

Znakiem towarowym może więc być nazwa studia fotograficznego, logo sklepu albo krótki sygnał dźwiękowy. Sam pomysł na nazwę nie wystarczy – oznaczenie musi spełniać ustawowe warunki i nie może napotkać przeszkody w rejestracji.

Marka może istnieć bez zarejestrowanego znaku. Z kolei jeden znak zwykle chroni tylko konkretny element marki i tylko w określonym zakresie.

Jakie formy może mieć znak towarowy?

Prawo wśród dopuszczalnych form znaku towarowego wymienia między innymi słowa, rysunki, litery, cyfry, kolory, formy przestrzenne i dźwięki. W małej firmie najczęściej spotkasz:

• znak słowny – samą nazwę lub hasło, bez jednej wersji graficznej;
• znak towarowy słowno-graficzny – nazwę połączoną z grafiką, fontem lub charakterystycznym układem;
• znak graficzny – symbol albo ikonę bez tekstu;
• znak przestrzenny lub dźwiękowy – na przykład charakterystyczny kształt opakowania albo motyw audio.

Przy znaku słownym punkt ciężkości leży na nazwie. Przy znaku słowno-graficznym zgłaszasz konkretną kompozycję.

Nie oznacza to jednak, że konkurent może bezpiecznie skopiować znak i zmienić tylko kolor albo font. W sporze liczy się podobieństwo oznaczeń, zakres towarów i usług oraz ryzyko, że odbiorca pomyli ich pochodzenie. 

Znak towarowy – przykłady

Poniższe przykłady są fikcyjne, ale dobrze pokazują różnice między poszczególnymi formami.

Każdy z nich może być przedmiotem zgłoszenia, ale samo zgłoszenie nie gwarantuje rejestracji. Oznaczenie musi spełnić warunki przewidziane w przepisach.

Znak towarowy a marka – czym się różnią?

„Marka” to szersze pojęcie biznesowe i marketingowe. Obejmuje nazwę, identyfikację wizualną, sposób komunikacji, reputację, doświadczenie klienta i skojarzenia związane z firmą.

W prawie znaków towarowych marka nie jest osobnym prawem, które zarejestrujesz jednym formularzem.

Znak towarowy jest prawnym narzędziem do ochrony ważnego elementu marki, ale nie jest całą marką.

Jedna marka może korzystać z kilku znaków – osobno dla nazwy firmy, logo, sloganu czy serii produktów.

Prawo ochronne na znak towarowy – co daje?

Po rejestracji krajowego znaku w Urzędzie Patentowym Rzeczypospolitej Polskiej otrzymujesz prawo ochronne na znak towarowy. Jest to wyłączne prawo używania znaku zawodowo lub zarobkowo w Polsce, dla wskazanych towarów i usług.

Używanie obejmuje na przykład oznaczanie produktów i opakowań, oferowanie pod znakiem towarów lub usług oraz posługiwanie się nim w dokumentach handlowych i reklamie. 

Nie dostajesz jednak monopolu na każde użycie danego słowa. Zakres prawa zależy między innymi od podobieństwa oznaczeń i ofert oraz od tego, czy klient może pomylić ich pochodzenie.

W razie naruszenia możesz żądać zaprzestania używania oznaczenia i wydania bezpodstawnie uzyskanych korzyści. W określonych sytuacjach możesz również dochodzić odszkodowania. 

Prawo uzyskane w UPRP działa w Polsce. Gdy potrzebujesz jednolitej ochrony na rynku całej Unii Europejskiej, możesz zgłosić unijny znak towarowy do Urzędu Unii Europejskiej ds. Własności Intelektualnej, czyli EUIPO. Taki znak ma jednolity charakter i co do zasady wywołuje ten sam skutek w całej UE. 

Fot. Siedziba EUIPO, Alicante (autor zdjęcia: Kristof Roomp, CC BY 2.0)

Ochrona trwa 10 lat od daty zgłoszenia. Możesz ją odnawiać na kolejne dziesięcioletnie okresy bez ustawowego limitu.

Osobno działa zasada używania znaku. Pięć kolejnych lat rzeczywistego nieużywania może narazić prawo na stwierdzenie wygaśnięcia. Nie dzieje się to automatycznie, ale brak używania daje podstawę do podważenia prawa w odpowiednim postępowaniu. 

Jak sprawdzić, czy znak towarowy jest już zastrzeżony?

Potocznie mówimy, że znak jest „zastrzeżony”. Prawnie warto sprawdzić, czy został zgłoszony lub zarejestrowany, na jakim terytorium działa jego ochrona i czy prawo nadal pozostaje w mocy.

Google, CEIDG i KRS nie zastępują badania znaków towarowych. Urząd Patentowy RP zaleca sprawdzenie kilku oficjalnych baz:

1. e-Wyszukiwarki UPRP w PUEUP;
2. TMview i eSearch plus;
3. Madrid Monitor lub Global Brand Database. 

Nie wpisuj tylko identycznej nazwy. Sprawdź także:

• warianty pisowni i podobne brzmienie;
• zapis łączny oraz rozdzielny;
• formy z polskimi znakami i bez nich;
• ważne elementy graficzne;
• podobne towary i usługi.

Nie kończ analizy na numerze klasy. Przeczytaj dokładny wykaz towarów i usług, a następnie sprawdź terytorium, status prawa i datę pierwszeństwa, czyli datę, od której dane zgłoszenie ma pierwszeństwo przed późniejszymi oznaczeniami.

Brak identycznego wyniku nie oznacza, że nazwa jest bezpieczna. Kolizję może tworzyć także znak podobny, jeśli dotyczy podobnej oferty i wywołuje ryzyko pomyłki.